پيش گويي و غيب داني جنيان

زيرا هر امر مادي پيش از تحقق مادي در عالم ماده صرف و محض مي بايست در عالم مثال تحقق يابد و اينان مي توانند از آن با خبر شوند؛ بنابراين مي توان دست كم از آگاهي ايشان نسبت به آينده نزديك سخن گفت و آن را تاييد كرد؟
عالم مثال متصل و منفصل
يكي از عوالمي كه براي جهان اثبات مي شود، عالم مثال منفصل است. اين قيد منفصل را از آن رو به كار مي برند تا از عالم مثال متصل باز شناخته شود؛ زيرا از آن جايي كه انسان عالم اصغر در برابر عالم اكبر هستي، از همان خصوصيات و ويژگي هاي عالم بيرون و هستي برخوردار مي باشد و اين توانايي ذاتي انسان است كه براي وي قابليت خلافت ربوبي را فراهم آورده است.بر اين اساس انسان موجودي است كه در درون خود نقش همه عالم هستي را به شكل كوچك شده آن دارا مي باشد. اگر براي عالم هستي مراتب و نشئاتي است براي آدمي نيز چنين چيزي وجود دارد.
بارها در خواب كاري كرده و يا از ديده ها و شنيده ها و خوردني ها و پوشيدني ها لذت برده ايد. در رويا به جاهايي رفته ايد كه در شگفت آن نتوانسته ايد واژه و يا گزاره اي بيابيد و تنها به اين بسنده كرده ايد كه جهاني بس زيبا و شگفت انگيز بوده است.
در اين سيري انساني در خواب خويش كه به حكم الهي انجام مي گيرد و هر زماني كه به خواب مي رويد اتفاق مي افتد و به تعبير قرآن توفي جان و نفس رخ مي دهد و نفس آدمي گرفته و بازگردانده مي شود: اللَّهُ يَتَوَفَّى الْأَنفُسَ حِينَ مَوْتِهَا وَالَّتِي لَمْ تَمُتْ فِي مَنَامِهَا فَيُمْسِكُ الَّتِي قَضَى عَلَيْهَا الْمَوْتَ وَيُرْسِلُ الْأُخْرَى إِلَى أَجَلٍ مُسَمًّى إِنَّ فِي ذَلِكَ لَآيَاتٍ لِّقَوْمٍ يَتَفَكَّرُونَ( زمر آيه 42) انسان به جاهايي برده مي شود كه مي توان از آن به سير شبانه در عوالم تعبير كرد.
هر كسي بر اساس استعداد خويش و توانايي و ظرفيتي كه در روز كسب كرده است در سير و معراج شبانه خويش به عوالم مختلف برده مي شود. برخي تنها به عالم مثال مي روند و برخي ديگري از عوالم ديگر نيز رها مي يابند و تا عنداللهي بالا مي روند.
به قول استاد علامه حسن زاده هركسي دراين سير شبانه خويش شكاري بر اساس كار روزش مي كند و بهره اي عالم ملك و ملكوت برمي گيرد.
شكاري كه انسان ها در خواب و رويا مي كنند نوعي دانش و علوم خاص است كه بنا بر ظرفيت و استعداد اشخاص مختلف و متفاوت است.
شخص كامل كسي است كه هم خوب بالا مي رود و عروج مي كند و هم خوب تلقي مي كند و هم خوب آن چه را تلقي كرده حفظ كرده و با خود به عالم ماده مي آورد و به نوعي داراي عصمت است در ديدن و فهميدن و حفظ كردن و بيان كردن است. اين چنين شخصي است كه رويا وي همان روياي صادق است كه نوعي نبوت و درجه اي از آن به شمار مي آيد و با عالم الوهيت مرتبط مي سازد. از اين روست كه گفته اند كه رويا يكي از راه هاي ارتباط با عالم بالا و خداوند تبارك و تعالي است.
اما برخي ديگر يا اگر به آن عوالم بالا روند درتلقي و يا فهم و يا حفظ و مانند آن كم مي آورند و يا آن چه را به دست آورده اند يا تغيير مي دهند و در هنگام بازگشت به عوالم ملكوت و يا عالم مثال و ديگر مراتب آن را از كف مي دهند و يا حتي به شكل اضغاث احلام در مي آورند.
به اين معنا كه از مغز به گردو و از گردو به پوست و از پوست به چيزي ديگري از باب تداعي معاني و الحرف يجر الحرف مي روند و نتيجه آن كه اصل را فراموش مي كنند و تنها آن اخيري يا پوست را به ياد دارند و نيازمند معبري مي شوند تا ايشان را از معاني مختلف عبور داده به معناي نخست بازگرداند.
آدمي چون خود داراي عوالمي چندي هم چون عوالم بيرون است مي تواند درك درستي از همه اين عوالم داشته باشد.
يكي از عوالم دروني آدمي عالم خيال است كه توانايي خاصي به آدمي مي بخشد و قوه متخيله نيز كمك مي كند تا عنقا و سيمرغ را تخيل كند و چيزهاي را بسازد كه در معنا حتي وجود نداشته باشد. البته ميان قوه خيال و متخيله تفاوتي است ولي نوعي ارتباط تنگاتنگ در ميان است كه مراد ما را براي تقريب اذهان فراهم مي آورد.
عالم عقل درون همانند عالم عقل بيروني است و از خصوصيات آن بهره مند مي باشد. عالم ملكوت انساني همانند عالم ملكوت بيروني داراي مراتب و درجات است چنان كه عالم ملك در آدمي همانندي خاصي با عالم ملك بيروني دارد.
عالم مثال دردرون آدمي را عالم خيال نيز مي نامند. اين همان عالم متصل به ذات آدمي است ولي عالم مثال بيروني كه از آن به عالم مثال منفصل تعبير مي شود امري بيرون از ذات آدمي است هر چند همانند و ناهمانندي هايي نيز در ميان آن دو وجود دارد.
عالم مثال منفصل را گاه به عالم برزخ نيز تعبير مي كنند كه حد فاصل ميان عالم ملك و عالم ملكوت عقل است.
عالم ملكوت عقل عالمي مجرد از ماده است ولي عالم مثال داراي ماده اي لطيف تر از ماده ملك مي باشد. آن چه در خواب ديده مي شود هر چند كه شباهت هايي با عالم ماده دارد ولي از تفاوت هاي محسوسي نيز برخوردار مي باشد.
عالم جنيان را عالم مثال منفصل و برزخ گفته اند؛ آنان با آن كه از ماده آفريده شده اند ولي از ماده لطيف و اثيري بهره مند مي باشند كه در اصطلاح قرآني از آن به مارج من النار تعبيرشده است و خداوند درباره عناصري كه جنيان بدان آفريده شده است مي فرمايد: وَخَلَقَ الْجَانَّ مِن مَّارِجٍ مِّن نَّارٍ( رحمان آيه 15)
اين عنصر لطيف موجب مي شود كه جنيان به چشم مادي بشر نيايند و با آن كه آنان انسان هاي مادي محض را مي بينند ولي آدمي با چشم مادي خويش ناتوان از ديدن موجودات عالم مثال منفصل يا همان عالم برزخ و خيال منفصل مي باشد: يَا بَنِي آدَمَ لاَ يَفْتِنَنَّكُمُ الشَّيْطَانُ كَمَا أَخْرَجَ أَبَوَيْكُم مِّنَ الْجَنَّةِ يَنزِعُ عَنْهُمَا لِبَاسَهُمَا لِيُرِيَهُمَا سَوْءَاتِهِمَا إِنَّهُ يَرَاكُمْ هُوَ وَقَبِيلُهُ مِنْ حَيْثُ لاَ تَرَوْنَهُمْ إِنَّا جَعَلْنَا الشَّيَاطِينَ أَوْلِيَاء لِلَّذِينَ لاَ يُؤْمِنُونَ(اعراف آيه 27)
تنها كساني كه قابليت خويش را به فعليت رسانيده اند مي توانند با چشم برزخي خويش اين موجودات را ببينند همان گونه كه اگر شخصي چشم عقل و بصيرت باطني خويش را بگشايد مي تواند عالم عقول و فرشتگان را ببيند و آن ها را چنان كه هستند مشاهده كند ؛ چنان كه پيامبر (ص) اين گونه فرشتگان را كه از عالم عقل بودند مشاهده كرده است: وَلَقَدْ رَآهُ نَزْلَةً أُخْرَى(نجم آيه 13)
البته بايد توجه داشت كه برزخ و عالم مثال منفصل جنيان با عالم برزخي كه پس از مرگ تحقق مي يابد تفاوت ها و شباهت هايي مي باشد. به اين معنا كه عالم برزخ پس از مرگ عالمي است كه جنيان نيز پس از مرگ خودشان بدان وارد مي شوند و اين گونه نيست كه اين همان عالم برزخ پيش از مرگ ايشان باشد.
به سخن ديگر عالم برزخ در دايره صعود و نزول عالمي ديگري است و عالمي كه جنيان در آن به سر مي برند بخشي از همين عالم ماده ولي نوع برزخي و لطيف تر آن است. از اين رو مي بايست در اين معنا توجه داشت كه جنيان نمي توانند به عالم برزخ صعودي پس از مرگ راه يابند هر چند كه به نظر مي رسد كه عالم برزخ جنيان همان عالم و يا بخشي از عالم برزخ صعودي باشد.
جنيان مثالي
از آن جايي كه جنيان از عالم مثال منفصل و برزخ مي باشند مي توانند به اموري آگاهي يابند كه هنوز در عالم ماده تحقق خارجي نيافته است و درمسير عالم ملكوت عقل و مثال به سوي ماديت در حركت مي باشد. اين مساله اي است كه آنان براي استراق و كشف آن به عالم بالاتر مي روند ولي به وسيله شهاب هاي آسماني رانده مي شوند تا اطلاعات عالم مثالي را پيش از ورود دريافت نكنند.
همانند اين مساله استراقي است كه در حال حاضر برخي با وسايل و فن آوري امروزي انجام مي دهند و اطلاعاتي كه از مركز به سوي ماهواره فرستاده مي شود تا در جايي ديگر گرفته شود سرقت مي كنند و به شكل فايل هاي دزدي از آن بهره مي برند.
در حقيقت اموري كه مي بايست در آينده نزديك به شكل ماديت صورت تحقق خارجي يابد درعالم بالاتر و مثالي ربوده مي شود.
اما نكته اي كه بايد توجه داشت اين كه اين اطلاعات به شكل غيب نيست بلكه از حالت غيب بيرون آمده و در حال تظاهربه اشكال مثالي و مادي آن است. از اين روست كه قرآن بيان مي كند كه جنيان غيب نمي دانند و نمي توانند از آينده و پشت پرده غيب خبر دهند.
دو عامل موجب مي شود كه جنيان عالم مثالي از غيب آگاه نباشند؛ نخست آن كه آنان را با شهاب ها كه ابزارهاي خاصي هستند مي رانند تا دريافت اطلاعات صورت نگيرد و ديگر اين كه اين اطلاعات مي تواند به شكلي محافظت شده به ماديت برسد كه دور از چشم و دسترس جنيان مثالي باشد.
اين مساله درباره حضرت سليمان (ع) و مرگ وي به خوبي نمايانده شده است كه جنيان غيب و آگاه مخفي شده و حفاظت شده را نمي توانند دريافت كنند. خداوند دراين باره مي فرمايد: فَلَمَّا قَضَيْنَا عَلَيْهِ الْمَوْتَ مَا دَلَّهُمْ عَلَى مَوْتِهِ إِلَّا دَابَّةُ الْأَرْضِ تَأْكُلُ مِنسَأَتَهُ فَلَمَّا خَرَّ تَبَيَّنَتِ الْجِنُّ أَن لَّوْ كَانُوا يَعْلَمُونَ الْغَيْبَ مَا لَبِثُوا فِي الْعَذَابِ الْمُهِينِ(سبا آيه 14) زماني كه مرگ سليمان را در گرفت چيز جز موريانه اي كه عصاي سليمان را خورد بر مرگ او راهنمايي نكرد. پس زماني كه سليمان فرو افتاد مساله براي جنيان روشن و آشكار شد كه اگر غيب مي دانستند تا اين زمان در بند عذاب خواركننده سليمان باقي نمي ماندند.
بنابراين جنيان از مرگ انساني كه رو به روي ايشان بود و آنان را به بند كشيده و به بيگاري مشغول داشته بود آگاه نبودند و اگر غيب مي دانستند مي بايست از مرگ آن حضرت آگاه مي شدند.
بنابراين آنان حتي از مرگ انساني آگاه نيستند چه برسد كه غيب بدانند. البته از آن جايي كه جنيان همانند انسان ها داراي درجات و مراتب مختلفي علم و دانشي و توانايي هستند برخي از ايشان مي توانند به اموري دست يابند ولي اين گونه نيست كه اهل غيب و اطلاع از امور آينده باشند.
بر اين اساس اين كه گفته شود كه جنيان از آينده و يا مسايل غيب و پشت پرده عالم اطلاع دارند امري نادرست و اين گونه نيست كه داشتن چشم برزخي و ديدن انسان بي آن كه ديده شوند موجب شود تا از اينده و مسايل غيبي مطلع بوده و پيش بيني و يا پيش گويي كنند.
به هر حال آنان نيز موجودات انسان هستند كه داراي توانايي هايي چون ديدن و ديده نشدن هستند ولي از ناتواني هاي بسياري نيز رنج مي برند كه موجب شده است كه به حكم ازلي و ابدي مسخر انسان شوند و با سجده بر انسان خلافت ربوبي او را بپذيرند هر چند كه ابليس و يارانش از اين خلافت سر باز زدند ولي اين موجب نمي شود كه انسان بر آنان برتر نباشد.
كساني از جنيان كه به استراق سمع مي روند و از امري كه از عوالم برتر به عالم مثال درآمده است آگاهي مي شوند بسيار كم هستند و بسياري از ايشان به شهاب ثاقب رانده مي شوند: إِلَّا مَنْ خَطِفَ الْخَطْفَةَ فَأَتْبَعَهُ شِهَابٌ ثَاقِبٌ( صافات آيه 10)
خداوند يكي از علت هاي وجود كواكب و ستارگان را زينت بر شمرده و در ادامه مي افزايد: إِنَّا زَيَّنَّا السَّمَاء الدُّنْيَا بِزِينَةٍ الْكَوَاكِبِ وَحِفْظًا مِّن كُلِّ شَيْطَانٍ مَّارِدٍ لَا يَسَّمَّعُونَ إِلَى الْمَلَإِ الْأَعْلَى وَيُقْذَفُونَ مِن كُلِّ جَانِبٍ دُحُورًا وَلَهُمْ عَذَابٌ وَاصِبٌ إِلَّا مَنْ خَطِفَ الْخَطْفَةَ فَأَتْبَعَهُ شِهَابٌ ثَاقِبٌ( صافات آيات 6 تا 10)
اين آيات بيان مي كنند كه آنان مي خواهند اطلاعاتي را از ملا اعلي به دست آورند تا پيش گويي و آينده نگري كنند و با بهره برداري از آن انسان ها را گمراه نمايند ولي خداوند آنان را مي راند. اين جنيان كه به اين كار مشغول مي شوند جنيان مارد و سركشي هستند كه مي خواهند مردمان را گمراه سازند.
همين جنيان اولياي برخي از انسان ها هستند كه حتي جنيان مومن از اين كه برخي از انسان ها از آن ها پيروي مي كنند شگفت زده شده و مردمان را نكوهش مي كنند. اين مساله در سوره جن اين گونه گزارش شده است: وَأَنَّهُ كَانَ رِجَالٌ مِّنَ الْإِنسِ يَعُوذُونَ بِرِجَالٍ مِّنَ الْجِنِّ فَزَادُوهُمْ رَهَقًا( جن آيه 6) و در ادامه جنيان ضمن دسته بندي خود به صالحان و گمراهان مي گويند كه به سبب پرشدن آسمان از نگهبانان و شهاب هاي ثاقب ديگر نمي توان به اطلاعاتي دست يافت كه پيش از اين امكان آن وجود داشته است: وَأَنَّا كُنَّا نَقْعُدُ مِنْهَا مَقَاعِدَ لِلسَّمْعِ فَمَن يَسْتَمِعِ الْآنَ يَجِدْ لَهُ شِهَابًا رَّصَدًا( جن آيه 9) يعني ما پيش از اين براي كسب اطلاعات و سرقت آن در گوشه كنار اسمان مي نشستيم ولي اكنون اين امكان فراهم نيست زيرا شهاب هاي رصد كننده آنان را تعقيب مي كنند افزون بر اين كه نگهبانان نيز افزايش يافته و حراست تشديد شده است: وَأَنَّا لَمَسْنَا السَّمَاء فَوَجَدْنَاهَا مُلِئَتْ حَرَسًا شَدِيدًا وَشُهُبًا( جن آيه 8)
اين گزارش ها و منابع به خوبي روشن مي سازد كه اطلاعات جنيان نسبت به غيب نادرست و غلط است و اگر در گذشته از برخي اطلاعات وارد شده در عالم مثال و برزخ خبر داشتند اكنون تا تبديل آن به ماديت محض آگاه نيستند و نمي توانند نسبت به آينده خبري و اطلاع به كسي دهند.
اين در حالي است كه انسان خود با تقويت باطن و تزكيه و خودسازي خويش مي تواند دست كم از راه خواب و رويا در سير شبانه خويش اطلاعاتي را كه از عوالم برتر شكار كرده است با خود بدون آلوده شدن به اموري به زمين اورد و آگاهي درست تري از وضعيت خويش داشته باشد. از اين روست كه استاد علامه حسن زاده همواره از استاد خويش علامه طباطبايي نقل مي كرد كه هر كس روز خوبي داشته باشد شب شكارهاي خوب تري خواهد داشت.
به جاي آن كه به دامن جنيان چنگ زنيم كه راه هاي گوناگون گمراهي را مي نماياند: وَأَنَّا مِنَّا الصَّالِحُونَ وَمِنَّا دُونَ ذَلِكَ كُنَّا طَرَائِقَ قِدَدًا(جن آيه 11) به دامن تقوا و تزكيه بياويزيم كه دست كم از روياهاي صادق كه بخشي از نبوت است آگاه و بهره مند شويم.( نگاه كنيد آيات 60سوره اسراء و صافات آيه 105 و آيات سوره يوسف درباره ديدن موقعيت آينده خود و وضعيت بحران مصر در طول هفت سال خشكسالي)
اين ها بخشي كوچكي از معارف قرآني است كه مي تواند براي درك جهان و رابطه درست و منطقي با آن از آن ها بهره برد.